Brak skazania lekarza a błąd medyczny

Brak skazania lekarza a błąd medyczny to zagadnienie, które może zdecydować o tym, czy pacjent w ogóle podejmie dalsze działania. Po umorzeniu postępowania karnego albo innym niekorzystnym rozstrzygnięciu łatwo uznać, że droga do odszkodowania została zamknięta. Nie zawsze tak jest. Odpowiedzialność karna i cywilna mają odmienny charakter, a brak prawomocnego skazania nie oznacza automatycznie, że sąd cywilny nie może stwierdzić nieprawidłowości w leczeniu i zasądzić świadczeń. Jedna z prowadzonych przeze mnie spraw zakończyła się właśnie w taki sposób: mimo wcześniejszego niepowodzenia postępowania karnego pacjentka uzyskała później 130 000 zł zadośćuczynienia i rentę.

Dwa postępowania mogą zakończyć się odmiennie

Postępowanie karne służy ustaleniu, czy konkretnej osobie można przypisać popełnienie przestępstwa. Proces cywilny koncentruje się natomiast na odpowiedzialności za szkodę oraz na roszczeniach osoby poszkodowanej. Te różnice mają praktyczne znaczenie dla sposobu prowadzenia dowodów i oceny materiału.

Dlatego problem brak skazania lekarza a błąd medyczny nie powinien być sprowadzany do prostego wniosku: „skoro nie było skazania, nie było błędu”. W procesie cywilnym sąd bada przesłanki odpowiedzialności cywilnej i może dojść do odmiennych ustaleń niż organy prowadzące wcześniejsze postępowanie karne.

Co rzeczywiście wiąże sąd cywilny po sprawie karnej?

Kodeks postępowania cywilnego nadaje szczególne znaczenie prawomocnemu wyrokowi skazującemu. Zgodnie z art. 11 k.p.c. ustalenia takiego wyroku co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd cywilny. Przepis nie ustanawia analogicznej zasady dla sytuacji, w której do skazania nie doszło.

To właśnie dlatego brak skazania lekarza a błąd medyczny wymagają rozdzielenia. Brak wyroku skazującego nie tworzy automatycznego związania sądu cywilnego ustaleniem, że leczenie było prawidłowe. Sąd cywilny przeprowadza własne postępowanie dowodowe w granicach sprawy o naprawienie szkody.

Aktualny tekst Kodeksu postępowania cywilnego, w tym art. 11, znajduje się w oficjalnym systemie ELI.

Case study: postępowanie karne bez skazania, później odpowiedzialność cywilna

W jednej z prowadzonych przeze mnie spraw pacjentka doznała poważnych następstw po operacji ortopedycznej. Wcześniejsze postępowanie karne nie doprowadziło do skazania lekarza. Istotnym elementem była opinia sporządzona na potrzeby tego postępowania, która nie potwierdzała błędu medycznego.

Nie uznałem jednak, że wynik postępowania karnego automatycznie przesądza o braku roszczeń cywilnych. Sprawa została ponownie przeanalizowana i skierowana do sądu cywilnego. W tym postępowaniu inny biegły wskazał konkretne nieprawidłowości dotyczące wykonania zabiegu oraz sposobu zabezpieczenia kończyny po operacji.

Sąd podzielił tę ocenę i przyjął odpowiedzialność ubezpieczyciela. Pacjentka uzyskała 130 000 zł zadośćuczynienia i rentę, która następnie została istotnie zwiększona po apelacji. Szczegółowy przebieg opisuję w case study dotyczącym zadośćuczynienia za błąd medyczny.

Brak odpowiedzialności karnej nie jest równoznaczny z brakiem odpowiedzialności za szkodę

Odpowiedzialność cywilna nie jest „drugą próbą” skazania lekarza. Jej przedmiot jest inny. Chodzi o ustalenie, czy po stronie pacjenta powstała szkoda lub krzywda, czy leczenie było prowadzone zgodnie z wymaganym standardem oraz czy pomiędzy nieprawidłowością a następstwami istnieje wymagany związek.

Dlatego relacja brak skazania lekarza a błąd medyczny jest szczególnie istotna w sprawach, w których pacjent otrzymał wcześniejsze niekorzystne rozstrzygnięcie i zakłada, że nie ma już możliwości dochodzenia świadczeń. Taki wniosek powinien być poprzedzony analizą podstaw, na których zakończono postępowanie karne.

Znaczenie ma to, dlaczego postępowanie karne zakończyło się niekorzystnie

Dwie sprawy zakończone bez skazania lekarza mogą mieć zupełnie inną sytuację dowodową. W jednej materiał może rzeczywiście wskazywać na brak jakiejkolwiek nieprawidłowości. W innej problemem może być brak możliwości przypisania odpowiedzialności karnej konkretnej osobie, określony zakres opinii albo inne wymagania właściwe dla postępowania karnego.

Dlatego analizując brak skazania lekarza a błąd medyczny, trzeba patrzeć na uzasadnienie rozstrzygnięcia, dokumentację medyczną i treść opinii, a nie wyłącznie na sam wynik sprawy. Dopiero wtedy można ocenić, czy istnieje odrębna podstawa do dochodzenia roszczeń cywilnych.

Wątek znaczenia opinii rozwijam szerzej w tekście Niekorzystna opinia biegłego a błąd medyczny.

Proces cywilny może wymagać innego spojrzenia na dokumentację

W postępowaniu o zadośćuczynienie i rentę szczególne znaczenie ma odtworzenie całego ciągu zdarzeń: stanu pacjenta przed leczeniem, przebiegu zabiegu, postępowania pooperacyjnego, dalszego leczenia oraz trwałych następstw zdrowotnych. Dopiero taka chronologia pozwala właściwie sformułować pytania wymagające wiadomości specjalnych.

W prowadzonej przeze mnie sprawie to właśnie ponowna ocena materiału w procesie cywilnym doprowadziła do innych wniosków niż wcześniej. Dlatego brak skazania lekarza a błąd medyczny nie mogą być oceniane abstrakcyjnie. Odpowiedź zależy od konkretnej dokumentacji oraz tego, co faktycznie zostało ustalone w poprzednim postępowaniu.

Odmowa ubezpieczyciela również nie musi zamykać sprawy

W opisywanym przypadku przed procesem cywilnym ubezpieczyciel placówki odmówił wypłaty świadczenia. Pacjentka miała więc za sobą zarówno niekorzystny etap związany z odpowiedzialnością karną, jak i odmowę na etapie likwidacji szkody. Dopiero postępowanie cywilne doprowadziło do zasądzenia znaczących świadczeń.

Nie oznacza to, że każda odmowa lub każde zakończone bez skazania postępowanie powinno prowadzić do pozwu. Pokazuje jednak, dlaczego decyzja o rezygnacji z dalszych działań nie powinna opierać się wyłącznie na nazwie wcześniejszego rozstrzygnięcia. W sprawach dotyczących braku skazania lekarza a błędu medycznego znaczenie ma treść materiału, a nie sam fakt, że postępowanie karne zakończyło się niekorzystnie.

Sprawa medyczna może wymagać analizy także po wcześniejszym niepowodzeniu

Klienci zgłaszają się do kancelarii nie tylko przed rozpoczęciem pierwszego postępowania. Czasami trafiają po odmowie ubezpieczyciela, umorzeniu postępowania albo niekorzystnej opinii. W takich sytuacjach pierwszym zadaniem jest ustalenie, co rzeczywiście zostało wcześniej rozstrzygnięte i czy materiał pozwala odrębnie analizować odpowiedzialność cywilną.

Na stronie Błędy medyczne Wrocław przedstawiam zakres spraw prowadzonych przez kancelarię. Jeżeli problemem jest brak skazania lekarza a błąd medyczny, analiza może obejmować wcześniejsze postanowienia, opinie i dokumentację pod kątem tego, czy niekorzystny wynik postępowania karnego rzeczywiście zamknął możliwość dochodzenia roszczeń cywilnych.

W sprawach, w których odpowiedzialność cywilna została już prawomocnie ustalona, możliwe mogą być z kolei dalsze działania dotyczące świadczeń. Piszę o tym w tekstach o podwyższeniu renty po błędzie medycznym oraz o dalszym zadośćuczynieniu po ujawnieniu nowej szkody.