Odpowiedzialność lekarza za błąd medyczny

Błąd medyczny może prowadzić do bardzo poważnych następstw – pogorszenia stanu zdrowia, konieczności dodatkowego leczenia, trwałego uszczerbku na zdrowiu, utraty możliwości wykonywania pracy, a w najpoważniejszych przypadkach również do śmierci pacjenta. Nie każde niepowodzenie leczenia oznacza jednak, że lekarz ponosi odpowiedzialność. Medycyna nie daje gwarancji osiągnięcia określonego rezultatu, a nawet prawidłowo przeprowadzone leczenie może wiązać się z powikłaniami. Odpowiedzialność lekarza za błąd medyczny wymaga zatem ustalenia, czy sposób postępowania odbiegał od wymaganych standardów wiedzy medycznej i należytej staranności oraz czy pomiędzy takim postępowaniem a szkodą pacjenta istnieje odpowiedni związek przyczynowy.

Co to jest błąd medyczny?

Pojęcie błędu medycznego obejmuje nieprawidłowe działanie albo zaniechanie związane z procesem diagnozowania, leczenia lub opieki nad pacjentem.

Może chodzić między innymi o postawienie błędnej diagnozy, niewykonanie koniecznych badań, zbyt późne rozpoznanie choroby, zastosowanie niewłaściwej metody leczenia, nieprawidłowe przeprowadzenie zabiegu operacyjnego albo brak odpowiedniej reakcji na pogarszający się stan pacjenta.

W praktyce sprawy tego rodzaju są bardzo zróżnicowane. Ten sam niekorzystny rezultat leczenia w jednej sytuacji może być następstwem niemożliwego do uniknięcia powikłania, a w innej skutkiem nieprawidłowego postępowania personelu medycznego.

Dlatego dla oceny konkretnego przypadku nie wystarcza samo stwierdzenie, że leczenie zakończyło się niepowodzeniem.

Odpowiedzialność lekarza za błąd medyczny zależy jednak od okoliczności konkretnego przypadku i wymaga oceny prawidłowości całego procesu diagnostycznego oraz leczenia.

Wyrażenie zgody na zabieg nie oznacza, że pacjent zgadza się na błędne wykonanie świadczenia medycznego.

Pacjent może zaakceptować ryzyko typowych powikłań związanych z prawidłowo przeprowadzonym zabiegiem, ale nie oznacza to zwolnienia lekarza z obowiązku zachowania wymaganej staranności.

Odrębnym zagadnieniem jest prawidłowe poinformowanie pacjenta o charakterze proponowanego leczenia, możliwych następstwach, ryzykach oraz dostępnych alternatywach. Zgoda powinna być świadoma i poprzedzona przekazaniem pacjentowi informacji pozwalających mu rzeczywiście podjąć decyzję dotyczącą leczenia.

Dlatego w konkretnych sprawach znaczenie może mieć zarówno sposób przeprowadzenia procedury medycznej, jak i zakres informacji przekazanych pacjentowi przed jej wykonaniem.

Jednym z najważniejszych materiałów pozwalających ocenić przebieg leczenia jest dokumentacja medyczna.

Historia choroby, wyniki badań, opisy zabiegów, karty znieczulenia, wyniki badań obrazowych, zalecenia, konsultacje specjalistyczne oraz dokumentacja pielęgniarska mogą pozwolić na odtworzenie tego, jakie działania podejmowano i w jakim czasie.

Pacjent ma prawo dostępu do swojej dokumentacji medycznej, a podmiot leczniczy ma obowiązek ją udostępnić pacjentowi albo osobie przez niego upoważnionej. Rzecznik Praw Pacjenta wskazuje

W przypadku podejrzenia błędu medycznego warto możliwie wcześnie zgromadzić pełną dokumentację dotyczącą leczenia, ponieważ będzie ona jednym z podstawowych materiałów analizowanych w dalszym postępowaniu.

Związek pomiędzy błędem a szkodą pacjenta

Samo stwierdzenie nieprawidłowości w leczeniu nie zawsze wystarcza do uzyskania odszkodowania lub zadośćuczynienia.

Konieczne jest również wykazanie związku pomiędzy nieprawidłowym postępowaniem a negatywnymi następstwami dla pacjenta.

W praktyce może chodzić na przykład o ustalenie, czy wcześniejsze postawienie prawidłowej diagnozy pozwoliłoby rozpocząć skuteczne leczenie, czy nieprawidłowo przeprowadzona operacja spowodowała dodatkowy uszczerbek na zdrowiu albo czy opóźnienie określonego działania zwiększyło zakres szkody.

Właśnie zagadnienie związku przyczynowego jest często jednym z najważniejszych i najbardziej spornych elementów postępowań dotyczących błędów medycznych.

Odpowiedzialność lekarza za błąd medyczny wymaga więc wykazania nie tylko nieprawidłowości w leczeniu, ale również jej związku ze szkodą poniesioną przez pacjenta.

Kto odpowiada za błąd medyczny?

Odpowiedzialność nie musi obciążać wyłącznie konkretnego lekarza.

W zależności od okoliczności sprawy roszczenia mogą być kierowane wobec podmiotu leczniczego, w którym udzielano świadczeń, jego ubezpieczyciela, a w określonych sytuacjach również bezpośrednio wobec osoby wykonującej zawód medyczny.

Ustalenie właściwego podmiotu odpowiedzialnego wymaga zbadania między innymi tego, w jakiej placówce doszło do zdarzenia, na jakiej podstawie personel wykonywał świadczenia oraz jakie ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej obejmowało dane zdarzenie.

Jakich roszczeń może dochodzić poszkodowany pacjent?

Zakres roszczeń zależy od rzeczywistych następstw zdarzenia.

Pacjent może dochodzić między innymi zadośćuczynienia za krzywdę, a więc cierpienia fizyczne i psychiczne związane z pogorszeniem stanu zdrowia.

Odszkodowanie może obejmować poniesione koszty, takie jak wydatki związane z dodatkowym leczeniem, rehabilitacją, zakupem leków, dojazdami do placówek medycznych albo koniecznością korzystania z pomocy innych osób.

Jeżeli następstwa błędu powodują zwiększone potrzeby, zmniejszenie widoków powodzenia na przyszłość albo całkowitą lub częściową utratę zdolności do pracy zarobkowej, możliwe może być również dochodzenie renty.

W razie śmierci pacjenta określone roszczenia mogą przysługiwać osobom najbliższym.

Fundusz Kompensacyjny Zdarzeń Medycznych

Postępowanie sądowe nie jest obecnie jedyną drogą przewidzianą dla osób poszkodowanych w związku z leczeniem szpitalnym.

Przy Rzeczniku Praw Pacjenta funkcjonuje Fundusz Kompensacyjny Zdarzeń Medycznych, który umożliwia w określonych przypadkach uzyskanie świadczenia kompensacyjnego w postępowaniu pozasądowym.

Jest to rozwiązanie odrębne od klasycznego procesu odszkodowawczego i opiera się na innych zasadach oceny zdarzenia. Wybór odpowiedniej ścieżki powinien być poprzedzony analizą konkretnej sytuacji, wysokości możliwych świadczeń oraz skutków przyjęcia świadczenia kompensacyjnego.

Przedawnienie roszczeń z tytułu błędu medycznego

W sprawach dotyczących błędów medycznych istotne znaczenie mają terminy przedawnienia.

Ich ustalenie nie powinno jednak sprowadzać się do prostego policzenia określonej liczby lat od dnia zabiegu. Znaczenie mogą mieć między innymi moment uzyskania wiedzy o szkodzie i osobie odpowiedzialnej, charakter szkody oraz inne okoliczności konkretnej sprawy.

Zagadnienie to omawiamy szerzej w osobnym artykule dotyczącym przedawnienia roszczeń wynikających z błędów medycznych.

Odpowiedzialność lekarza za błąd medyczny nie wynika automatycznie z samego faktu, że leczenie nie przyniosło oczekiwanego rezultatu. Każda sprawa wymaga ustalenia, czy doszło do nieprawidłowego działania lub zaniechania, czy pacjent poniósł szkodę oraz czy istnieje związek pomiędzy tymi zdarzeniami.

Kluczowe znaczenie ma dokumentacja medyczna oraz analiza całego przebiegu diagnostyki i leczenia.

Informacje dotyczące pomocy prawnej w takich sprawach znajdują się na stronie Błędy medyczne Wrocław.